Wanneer start de belastingdienst een woonplaatsonderzoek?

Met enige regelmaat is er discussie met de belastingdienst over de fiscale woonplaats. In dit artikel bekijken we wanneer de belastingdienst een woonplaatsonderzoek start. De belastingdienst bekijkt met haar eigen fiscale bril waar iemand woont (artikel). Bij twijfel over uw fiscale woonplaats zal de belastingdienst u een vragenbrief sturen (artikel). Een woonplaatsonderzoek is een uitgebreid onderzoek dat de Belastingdienst gaat inzetten om te bepalen waar iemand (fiscaal) woont. Woont u in Nederland dan bent u over uw wereldinkomen belastingplichtig in Nederland. De gevolgen kunnen dus vergaand zijn.  

Is fiscale woonplaats hetzelfde als plaats van uw woning of inschrijving in basisadministratie?

De fiscale woonplaats is niet hetzelfde als de plek van uw eigen woning of uw inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP). Ook maakt het niet uit of u een Nederlands of buitenlands paspoort heeft. De Belastingdienst kijkt op grond van haar eigen interne instructies waar iemand woont. In de beslisnota uit maart 2025 wordt een overzicht gegeven. Via een door ons ingediend Woo verzoek krijgt u ook een fiscale kijk in de keuken van de belastingdienst. De kern is " waar bevindt zich het sociale en economische middelpunt van uw leven". Probleem is dat de Nederlandse Belastingdienst enkel kijkt naar uw gedrag (en de feitelijke omstandigheden) in Nederland.

Waarom wordt een woonplaatsonderzoek gestart?

De Belastingdienst start een woonplaatsonderzoek om te kijken waar u woont en om belastingontwijking en/of belastingontduiking te beperken. In de praktijk komt het voor dat een belastingplichtige zich in Nederland uit schrijft en inschrijft in het buitenland en tevens een emigratie aangifte heeft ingediend. Als de belastingplichtige nog gewoon in Nederland verblijft of hier een woning en/of bedrijf heeft kan het zijn dat de belastingplichtige - volgens de inspecteur - in Nederland woont. Ook bij belastingverdragen is de woonplaatsbepaling het vertrekpunt. Verdragen bepalen namelijk welk land belasting mag heffen over bepaalde inkomsten. Een onjuiste vaststelling van een woonplaats kan tot gevolg hebben dat er geen of dubbel belasting belasting moet worden betaald.

Een woonplaatsonderzoek wordt vaak gestart indien:

• Een emigratie aangifte wordt ingediend (M Biljet).
• Uitschrijving uit de basisadministratie heeft plaatsgevonden.
• Belastingaangiften vanuit het buitenland worden ingediend.
• Fraude met toeslagen en/of opvallende aangiften
• Uit internationale gegevensuitwisseling informatie naar boven komt. Zoals Common Reporting Standard (CRS), DAC7 of overige informatie uitwisseling (van bankrekeningen of vastgoed)

Noot fiscaal jurist inzake woonplaatsonderzoek

Uit de conclusie van de AG wordt duidelijk dat de woonplaats naar de omstandigheden moet worden beoordeeld, dit is al heel lang zo. De open norm zorgt voor veel onduidelijkheid en rechtsonzekerheid. De onvoorspelbaarheid is een nadeel en het wegen van alle feiten een voordeel. Als de inspecteur echter met name kijkt naar de Nederlandse omstandigheden zal de conclusie vaker onjuist zijn. In diverse uitspraken zien we dat de open norm ook de basis is.

Als de belastingdienst u vragen gaat stellen over de fiscale woonplaats is het noodzakelijk om een specialist in te schakelen. Uitgebreid overleg, een goede analyse en strategie zijn noodzakelijk. Vaak worden de vragen door een belastingplichtige beantwoord omdat men denk dat er geen vuiltje aan de fiscale lucht is, de belastingdienst komt echter vaak met vervolgvragen en dan wordt pas duidelijk dat er wellicht tot een fiscaal probleem is. Daarbij zien wij dat er steeds vaker de conclusie wordt getrokken dat een persoon in Nederland woont, soms zelfs op enkele (onlogische) aanknopingspunten, zoals familie in Nederland, Nederlands paspoort of regelmatig verblijf in Nederland. Neem gerust contact op met onze specialisten (zie onder).