Ambtshalve aanslagen Belastingdienst vaak te hoog

Belastingplichtigen die een ambtshalve aanslag krijgen worden vaak benadeeld. De aanslag blijkt in de meeste gevallen veel te hoog. Dit volgt uit een brief van de inspectie belastingdienst, toeslagen en douane aan onze staatssecretaris. In de brief van 9 juni 2026 worden deze zorgpunten gedeeld. De aanleiding voor de brief is een eerder rapport inzake vroegsignaleringen. In dit artikel worden - voor de leesbaarheid - bedragen en percentage afgerond.

Uit het onderzoek blijkt dat 78.000 mensen een ambtshalve aanslag ontvingen (gemiddeld te betalen 7.000 euro). Bij de mensen die alsnog een aangifte indienen bleek bij 87% van de gevallen de aanslag lager uit te vallen, gemiddeld daalde de aanslag van € 12.000 tot € 4.000. Door de ambtshalve "machine" komen dus veel mensen in geldnood.

Wat is een ambtshalve aanslagen?

Als de belastingdienst u vraag om aangifte te doen bent u wettelijk verplicht de aangifte in te vullen en te versturen. Reageert u niet op de uitnodiging tot het doen van aangifte dan krijgt u een herinnering en uiteindelijk een aanmaning. Als hierop geen reactie volgt dan zal de belastingdienst - op grond van een schatting - een aanslag opleggen. De basis voor deze schatting is bij de belastingdienst bekende informatie, dit noemen we een ambtshalve aanslag.

Wordt er een boete opgeleg bij een ambtshalve aanslag ?

Er wordt vrijwel altijd een (verzuim) boete opgelegd, deze varieert tussen de € 470 en € 6.700 euro.

Waarom wordt er geen aangifte door belastingplichtigen ingediend?

De belangrijkste redenen dat mensen geen aangifte indienen zijn de volgende:

• geen vertrouwen in de overheid
• geen kennis omtrent indienen aangifte
• gezondheidsproblemen
• onvoldoende kennis van het belastingstelsel
• verminderd doenvermogen of psychische problemen
• beperkte digitale of taalvaardigheid
• bang voor de blauwe enveloppe

Juist deze groep moet worden beschermd tegen veel te hoge ambtshalve aanslagen en zou eigenlijk hulp moeten krijgen.

Hoe nauwkeurig zijn de schattingen van de belastingdienst?

• In 87% van de gevallen daalt de aanslag
• In 7% van de gevallen blijft de aanslag gelijk
• In 6% van de gevallen stijgt de aanslag

Daarnaast zijn de dalingen vrij fors, bij 36% van de genoemde groep daalt de aanslag zelfs met € 5.000 of meer. Bij 59% van de mensen die alsnog aangifte doen blijft er uiteindelijk niks over (of krijgen ze geld terug).

Het onderzoek van de belastingdienst blijkt zorgwekkend slecht. Bij 10% van de onderzochte dossiers was de vastlegging onvoldoende en is onduidelijk hoe tot de schatting is gekomen. Bij de directie MKB (ondernemers) was de schatting in 25% van de gevallen matig tot slecht. De gevolgen voor de belastingplichtige zijn ernstig. Door de belastingaanslag met boete daalt veelal ook de zorgtoeslag, huurtoeslag en/of het kindgebonden budget. Ook kan de eigen bijdrage in de zorg toenemen. Door deze elllende kan ook nog de studiebeurs van de kinderen in gevaar komen. Het is dus een waterval aan ellende die zich over de belastingplichtige kan uitstorten.

Belangenbehartiger voor belastingplichtigen en bedrijven 

Sinds 2025 kennen we een nieuwe instantie, de Belangenbehartiger voor belastingplichtigen en toeslaggerechtigden. Deze belangenbehartiger heltp bedrijven en particulieren die vastlopen met hun aangiften (dossiers) of als u hulp nodig heeft. Maar waar kun je nog meer terecht als je tegen een muur van regels aanloopt als (MKB) bedrijf of particulier:

• klachtenregeling bij de belastingdienst
• mediaton via de belastingdienst
• nationale ombudsman
• commissie voor verzoekschriften van de eerste en tweede kamer

Noot fiscaal jurist inzake ambtshalve aanslagen

Een zorgwekkende brief met opmerkelijke conclusies. Dit temeer omdat sinds 2014 de belastingdienst alleen nog ambtshalve aanslagen heeft opgelegd als belastingplichtigen geld moeten betalen, bij een teruggave wordt geen brief verzonden (en hoort de belastingplichtige dus niks). Belangrijkste advies is dan ook dat de belastingplichtige bij een uitnodiging tot het doen van aangifte alsnog aangifte gaat doen. Vraag hierbij hulp bij het juridische loket, scholen, de belastingdienst of een belastingadviseur.

De gevolgen voor een te hoge ambtshalve aanslag zijn stevig en werken ook door bij de verlaging van de zorgtoeslag, huurtoeslag en/of het kindgebonden budget (en wellicht nog bij de studiebeurs van de kinderen).

Het IBDT wijst in haar brief op het feit dat de Belastingdienst verplicht is een redelijke schatting van het inkomen te maken en dat hierbij een inspannings- en onderzoeksplicht van toepassing is. In 10% van de gevallen is dit onvoldoende en bij ondernemers zelfs bijna 25%. De inspectie roept de bewindspersonen op om een beter inzicht te krijgen in het schattingsproces bij de Belastingdienst. Ook zouden mensen die recht hebben een op teruggave een bericht van de Belastingdienst moeten ontvangen. De belastingdienst laat in een reactie weten dat ze het belangrijk vinden dat een ambtshalve aanslag zorgvuldig wordt opgelegd. Over enkele maanden zal de belastingdienst inhoudelijk reageren.

De inspecteur moet een schatting met feitelijke stellingen onderbouwen zodat zij de redelijkheidstoets kan doorstaan, aldus de Hoge Raad op 17 augustus 2018. Willekeurig maar iets roepen of stellen door de inspecteur is niet toelaatbaar, aldus de Hoge Raad op 31 mei 2013. Met enige regelmaat zien we uitspraken voorbij komen waarbij de schatting op raadselachtige wijze tot stand is gekomen of waarbij de redelijkheid niet wordt betracht.

Schema uitspraken over onredelijke ambtshalve schattingen

Vindplaatsen en bronnen ambshalve aanslagen

Hoge Raad d.d. 31 mei 2013 ECLI:NL:HR:2013:BX7184

Hoge Raad d.d. 17 augustus 2018 ECLI:NL:HR:2018:1311