Komt een DGA bij de notaris

Testament, bedrijfsopvolging en vermogensregie bij een DGA van een familiebedrijf. Wat zijn aandachtpunten, waar gaat het mis en welke stappen moet een DGA nemen om gedoe in de toekomst (bij echtscheiding of overlijden) te beperken. In dit artikel beschrijven we de situatie van een DGA, we noemen hem Martijn. In dit artikel lopen we de belangrijkste aandachtspunten langs zodat Martijn zijn zaken weer voor elkaar heeft.

Hoe werkt de estateplanning binnen een familiebedrijf

Martijn (56 jaar) is directeur groot aandeelhouder (DGA) van een installatiebedrijf, dit bedrijf heeft hij 20 jaar geleden overgenomen van zijn vader. De zaak draait goed en in de Martijn Holding BV zit een aanzienlijk vermogen. Tamara, de vrouw van Martijn werkt niet in de zaak en de beide kinderen hebben hun eigen weg gekozen. Zijn paddel vriend “we noemen hem Karel” vertelt aan Martijn dat hij onlangs bij de notaris is geweest “om alles vast te leggen”. Dit zet Martijn aan het denken en hij belt zijn fiscaal jurist / estate planner.

• Wat moet ik eigenlijk regelen?
• Hoe zit het met mijn huwelijkse voorwaarden?
• Mijn testament?
• De juridische structuur?
• Belasting besparen bij mijn overlijden?

In dit artikel lopen we de belangrijkste aandachtspunten langs zodat Martijn zijn zaken weer voor elkaar heeft.

Huwelijksgoederen regime bij DGA familiebedrijf

Dit is het vertrekpunt voor de estate planning en wordt nog vaak vergeten. Voordat er een testament of bedrijfsopvolgingsstructuur wordt opgezet moet eerst helder zijn wie eigenaar is van wat.

• Als Martijn en Tamara voor 2018 zijn getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden dan zijn ze (nog) in algehele gemeenschap van goederen getrouwd en valt de onderneming van Martijn in de gemeenschap.
• Zijn Martijn en Tamara met uitsluiting van iedere gemeenschap gehuwd dan zal de onderneming meestal tot het prive vermogen van Martijn behoren. Dit is bij een echtscheiding prettig voor Martijn maar bij zijn overlijden is er al snel (te) veel erfbelasting verschuldigd.

Advies overweeg een finaal verrekenbeding bij de DGA

Een veel gebruikte tussenweg is het finaal verrekenbeding, bij een echtscheiding blijft het zoals het is en bij overlijden wordt afgerekend alsof er een gemeenschap van goederen heeft bestaan (de pseudo gemeenschap).

• Reikwijdte van het beding: uit een uitspraak van de Hoge Raad uit 2022 volgt dat dit beding ziet op de omvang van de gemeenschap en ook op eventuele vergoedingsrechten tussen Martijn en Tamara.
• Bedrijfsopvolgingsregeling en verrekenvordering: op grond van de hardheidsclausule ziet de BOR ook op een verrekenvordering (mits toe te rekenen aan het ondernemingsvermogen van de langstlevende). Zie besluit
• Kennisgroep standpunt waardering vordering uit finaal verrekenbeding: waardering niet volgens bijzondere waarderingsregels (ex artikel 21 SW) maar tegen waarde in het economische verkeer. Zie KG:063:2024:7 Waardering vordering uit finaal verrekenbeding | Kennisgroepen Belastingdienst
• Fiscaal en box 2: een finaal verrekenbeding is civielrechtelijk. Fiscaal zijn de aandelen van degene op wiens naam de aandelen staan.

Testament  regime bij DGA familiebedrijf

De wettelijke verdeling bij een DGA van een familiebedrijf

Martijn is niet zo van de notarissen en heeft nog geentestament. In dat geval geldt de wettelijke verdeling. Tamara krijgt alle goederen en schulden en de kinderen krijgen ieder een geldvordering op Tamara (hun erfdeel). De vordering is volgens de wet rentedragend , voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Sinds 2026 is de wettelijke rente 4% dus krijgen de kinderen 4% rente. In een testament kan de rente op 6% worden vastgesteld.

Het vruchtgebruik testament bij een DGA van een familiebedrijf

Als vermogensbestanddelen snel in waarde stijgen is het vruchtgebruik testament te overwegen. De kinderen krijgen dan de blote eigendom en Tamara het vruchtgebruik. Bij overlijden van Tamara (de langslevende) groeit het blote eigendom aan tot het volle eigendom, zonder dat er dan nog erfbelasting hoeft te worden betaald.

Combinatie of flex testament bij een DGA van een familiebedrijf

Omdat niet altijd duidelijk is welke variant qua testament het meest gunstige is wordt soms gekozen voor een combinatie testament of flex testament. Tamara (langstlevende) kan dan na het overlijden van Martijn alsnog kiezen tussen de wettelijke verdeling en een vruchtgebruik legaat met een flexibele rente bepaling, derhalve heeft Tamara dan nog iets te kiezen en kan kiezen voor fiscaal de beste optie

De vrijstelling voor partners bij overlijden is ruim  € 800.000 en voor kinderen € 26.000. De tarieven bedragen 10% (tot € 160.000) en 20% over het meerdere.

Een levenstestament bij een DGA van een familiebedrijf

Dit is een testamentdat ook dingen regelt als Martijn nog niet dood is maar nog leeft, daarom heeft het ook deze naam. Bij een ongeval of ziekte kunnen anderen voor Martijn beslissen als hij dit zelf niet meer kan. De notaris regelt nu alvast een volmacht voor dergelijke situaties. Bij een onderneming is dit verstandig omdat een derde dan de geldzaken en ondernemingszaken kan regelen.

Een levenstestament regelt echter niet automatisch de bestuursbevoegdheid binnen de onderneming. Martijn wil dit ook regelen en hiervoor zijn de statuten van de BV van belang, hierin staan meestal bepalingen omtrent belet en ontstentenis. Voor een uitleg zie ook ECLI:NL:GHAMS:2023:3403. In deze uitspraak wordt duidelijk dat het levenstestament en de statuten op elkaar moeten aansluiten. Veelal moeten de statuten van de BV worden aangepast. Vorenstaande moet binnen elke BV worden geregeld.

Zorgintensieve kinderen van de DGA bij een familiebedrijf

Niet elk kind kan zelfstandig een substantieel vermogen beheren of hiermee omgaan. Voor ouders met gehandicapte of psychisch kwetsbare kinderen (verslaving) komen er veel extra vragen in beeld. Ook dit soort kinderen hebben recht op de legitieme portie (helft van erfdeel). Meestal worden vermogen in deze situatie onder bewind of curatele gesteld en neemt de bewinstvoerde of curator de rechten van het kind over.

Bedrijfsopvolging bij leven van de DGA bij een familiebedrijf

Over dit onderwerp staan tientallen artikelen op onze internetsite. We beperken ons dan ook tot de hoofdlijn. Martijn wil zijn kinderen al tijdens zijn leven laten meedelen in de winst, hij heeft dan meerdere keuzes

1. Schenken van aandelen: de aandelen in de holding worden dan gesplitst en geschonken aan de kinderen, meestal krijgen de kinderen dan een eigen holding. Als Martijn nog niet wil dat de kinderen ook zeggenschap krijgen kan hij zogenaamde stemrechtloze aandelen schenken (deze aandelen hebben vergaderrecht). Kinderen zijn dus bij de vergadering en mogen ook iets zeggen edoch zonder stemrecht.
2. Certificering van aandelen. Als Martijn meer wil regelen en ook de kinderen geen vergaderrecht wil geven kan een zogenaamde stichting (STAK) worden opgericht, binnen de STAK is Martijn de bevoegde bestuurder. Binnen de STAK voorwaarden wordt geregeld wie de bestuurder gaat worden als Martijn komt te overlijden (opvolgend bestuur). Een STAK biedt meer vrijheden en wordt veel gebruikt. Sinds 2025 hebben certificaathouders (de kinderen) iets betere rechten (Wagevoe wetgeving)
3. Schenken met bijzondere voorwaarden: In de schenkingsakte van de aandelen kan Martijn – indien gewenst- nog bijzondere bepalingen opnemen. De meest gebruikte bepaling is de zogenaamde uitsluitingsclausule, de aandelen behoren dan alleen tot het vermogen van de kinderen (ook als ze in gemeenschap van goederen zouden gaan trouwen). Ook zien wij in de praktijk wel eens een herroepingsmogelijkheid (of bewind over de geschonken aandelen). Dit bijvoorbeeld tot het kind een bepaalde leeftijd heeft. Bij schenking aan minderjarige kinderen is veelal toestemming van de kantonrechter nodig.

BOR is een fiscaal gunstige regeling voor de DGA

De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR voor de schenkbelasting en DSR voor de inkomstenbelasting) is een fiscaal erg gunstige. Zonder deze regeling kan de belastingheffing bij overlijden oplopen tot 45%, met deze faciliteit daalt dit percentage (bij de meeste MKB bedrijven) tot ongeveer 5% - 10%. De BOR is hierom al jaren onderwerp van gedoe in Den Haag (te gunstig voor ondernemers).

• De vrijstelling voor de ondernemingswaarde bedraagt € 1.500.000 en over meerdere 75%.
• De afstemming over de waarde kan het beste in overleg met de belastingdienst plaatsvinden, een register valuator stelt de waardering op.
• Er gelden wel voorwaarden voor de BOR, zoals een minimale bezitseis en een minimale voorzettingseis.
• De BOR kan maar één keer per onderneming worden gebruikt.
• De BOR geldt alleen voor ondernemingsvermogen en niet voor beleggingen of spaargeld. Ook geldt de BOR niet voor vastgoed dat wordt verhuurd aan derden. Tip: vermogen dat nodig is voor het bedrijf wordt gezien als ondernemingsvermogen. Het aflossen van schulden (bijvoorbeeld vanuit prive vermogen) kan gunstig uitwerken.

Governance familievermogen na verkoop of de overdracht binnen de familie

Dit is een vak op zich en kost veel aandacht en tijd. Steeds vaker worden familiebedrijven (na tijdige toepassing van de BOR) verkocht (Geheel of gedeeltelijk). De verkoop zal dan meestal plaatsvinden een private equity, een familiefonds of een strategische partij binnen de branche. Martijn wil eerst de BOR uitvoeren en over 5 – 7 jaar de onderneming wellicht verkopen. Hierop vooruitlopende wordt de structuur strak ingericht met een STAK, aandeelhoudersovereenkomst en een helder familiestatuut. Tevens krijgen de kinderen een eigen adviseur zodat ze vast kunnen nadenken over hun toekomst en het familievermogen. Martijn wil ook samen met Tamara en de kinderen vier keer per jaar een familieoverleg plannen, dit onder begeleiding van een ervaren familieadviseur. In dit familie overleg wordt ook gesproken over een family Wealth Visie document, deze ziet specifiek op het vermogen binnen de familie en minder op de afspraken en visie van het bedrijf.

Noot fiscaal jurist inzake DGA bij familiebedrijf

Als u herkenningspunten ziet met Martijn of Tamara maak dan gerust een afspraak met één van onze adviseurs. Wij kennen het DNA van familiebedrijven en hebben meer dan voldoende ervaring met de fiscale en praktische kan van het verhaal. Een goede en zorgvuldige opzet voorkomt later gedoe bij ruzies of meningsverschillen.