Herroepelijke schenking op papier: wat betekent dit voor box 3?

Op 14 september 2026 heeft de Belastingdienst een nieuw kennisgroepstandpunt gepubliceerd over de behandeling van een herroepelijke schenking op papier in box 3. Het standpunt behandelt zowel het jaar waarin de schenking wordt vastgelegd als het jaar waarin zij daadwerkelijk wordt herroepen.

De belangrijkste conclusie is dat het ontstaan en het vervallen van de schuld op zichzelf niet tot werkelijk rendement in box 3 leiden. Alleen de daadwerkelijk betaalde rente telt mee. Voor de schenker vormt die rente een negatief regulier voordeel, voor de begiftigde is sprake van een positief regulier voordeel.

Wat is een herroepelijke schenking op papier?

Bij een schenking op papier, in juridische termen een schuldigerkenning uit vrijgevigheid, schenkt iemand een bedrag zonder dat dit bedrag direct wordt uitbetaald. De schenker erkent het bedrag schuldig aan de begiftigde. De begiftigde krijgt daardoor een vordering en de schenker een schuld.

Vaak wordt afgesproken dat de vordering pas opeisbaar is na het overlijden van de schenker. In dat geval moet de schenking in een notariële akte worden vastgelegd.

Aan de schenking kan bovendien een herroepingsrecht worden verbonden. De schenker behoudt dan de bevoegdheid om de schenking later ongedaan te maken. Volgens de Belastingdienst is dit herroepingsrecht een zogenoemd wilsrecht. Zolang de schenker op het waarderingsmoment niet daadwerkelijk van plan is de schenking te herroepen, heeft dit recht voor fiscale waarderingsdoeleinden geen zelfstandige waarde.

Herroepelijke schenking en standpunt belastingdienst

In de voorgelegde situatie schenkt een ouder bij notariële akte € 50.000 aan een meerderjarig kind. Het bedrag wordt niet direct betaald, maar schuldig gebleven. Afgesproken is dat:

• jaarlijks 6% rente wordt betaald;
• de vordering opeisbaar is na het overlijden van de ouder; en
• de ouder de schenking eenzijdig kan herroepen.

In een later jaar maakt de ouder daadwerkelijk gebruik van het herroepingsrecht. De vraag is hoe het ontstaan en de latere herroeping van deze schuld moeten worden verwerkt bij de berekening van het werkelijke rendement in box 3.

Geen werkelijk rendement in het jaar van de schenking

Door de schuldigerkenning ontstaat bij de ouder een schuld van € 50.000. Bij het kind ontstaat tegelijkertijd een vordering van € 50.000.

Op het eerste gezicht zou het ontstaan van de schuld bij de ouder als een waardedaling en het ontstaan van de vordering bij het kind als een waardestijging kunnen worden beschouwd. Bij de berekening van het werkelijke rendement wordt echter ook rekening gehouden met stortingen en onttrekkingen.

Bij de ouder wordt het ontstaan van de schuld aangemerkt als een onttrekking. De afname van het vermogen met € 50.000 wordt daardoor volledig gecorrigeerd. Het werkelijk rendement als gevolg van het ontstaan van de schuld bedraagt daarom nihil.

Voor het kind geldt het spiegelbeeld. De verkregen vordering leidt tot een vermogensstijging van € 50.000, maar de schenking wordt tevens als storting aangemerkt. Ook bij het kind bedraagt het werkelijk rendement als gevolg van de schuldigerkenning daarom nihil.

Een vermogensoverdracht door schenking is dus geen rendement. Dat past bij de systematiek van de tegenbewijsregeling: alleen de opbrengst en waardeverandering van het vermogen worden belast, niet de inbreng of onttrekking van vermogen zelf.

De betaalde rente telt wel mee

De jaarlijks betaalde rente behoort wel tot het werkelijke rendement.

Voor de schenker is de betaalde rente een negatief regulier voordeel. Deze rente verlaagt dus diens werkelijke rendement in box 3. Bij het kind vormt dezelfde rente een positief regulier voordeel en wordt deze tot het werkelijke rendement gerekend.

De rente wordt verwerkt in het jaar waarin zij daadwerkelijk wordt betaald respectievelijk ontvangen. Alleen een renteafspraak op papier is daarom niet voldoende.

Is 6% rente zakelijk?

Opvallend is dat de kennisgroep een rentepercentage van 6% bij een schuldigerkenning uit vrijgevigheid voor box 3 als zakelijk aanmerkt. Een schenking op papier komt immers niet onder voorwaarden tot stand die onafhankelijke derden met elkaar zouden overeenkomen.

De Belastingdienst sluit voor deze beoordeling aan bij de Successiewet. Om te voorkomen dat de schuld bij het overlijden van de schenker op grond van artikel 10 Successiewet alsnog als fictieve erfrechtelijke verkrijging wordt belast, moet de schenker jaarlijks daadwerkelijk ten minste 6% rente betalen. Volgens de kennisgroep past die 6%-rente daarmee bij het bijzondere karakter en fiscale doel van een schenking op papier.

Daarom vindt bij de berekening van het werkelijke rendement geen zakelijkheidscorrectie van de rente plaats. De daadwerkelijk betaalde 6% rente wordt bij de schenker en de begiftigde volledig in aanmerking genomen.

Dit onderdeel van het standpunt is praktisch gunstig. De Belastingdienst voorkomt hiermee een discussie over de vraag welke rente onafhankelijke derden zouden zijn overeengekomen voor een achtergestelde, pas bij overlijden opeisbare familievordering.

Waardering van de vordering en schuld

Uitgangspunt is dat vorderingen en schulden in box 3 worden gewaardeerd op de waarde in het economische verkeer. Als een vordering pas na overlijden opeisbaar is en de overeengekomen rente afwijkt van de actuele marktrente, kan de economische waarde afwijken van het nominale bedrag.

De Belastingdienst staat echter toe dat uit praktische overwegingen wordt uitgegaan van de nominale waarde. In de casus mogen zowel de schuld van de ouder als de vordering van het kind dus op € 50.000 worden gewaardeerd.

Daarbij geldt wel een belangrijke nuance. De nominale waardering volgt niet zonder meer uit de zakelijkheid van de 6%-rente. Het betreft een praktische goedkeuring uit een eerder kennisgroepstandpunt over de waardering van vorderingen en schulden. Wie voor de nominale waarde kiest, moet daarin bovendien een bestendige gedragslijn volgen. Het is niet toegestaan om per jaar te wisselen tussen nominale en economische waarde, afhankelijk van welke methode fiscaal het gunstigste resultaat oplevert.

Wat gebeurt er bij herroeping?

In een later jaar herroept de ouder de schenking. Daardoor verdwijnt bij de ouder de schuld en bij het kind de vordering.

Bij de ouder leidt het wegvallen van de schuld tot een vermogensstijging van € 50.000. Deze stijging wordt echter aangemerkt als een storting en telt daardoor niet mee als werkelijk rendement. Bij het kind daalt het vermogen met € 50.000 doordat de vordering vervalt. Die daling wordt gecorrigeerd als een onttrekking. Ook bij het kind ontstaat door de herroeping dus geen positief of negatief werkelijk rendement.

Schematisch ziet dit er als volgt uit:

Rente die tot het moment van herroeping verschuldigd is en daadwerkelijk wordt betaald, blijft bij beide partijen tot het werkelijke rendement behoren. De herroeping werkt dus niet terug naar eerder betaalde rente.

Geen vrijbrief voor tijdelijke box 3-planning

Het kennisgroepstandpunt maakt duidelijk dat een herroepelijke schenking op papier niet eenvoudig kan worden gebruikt om kunstmatig een aftrekbaar box 3-verlies te creëren.

De schuld verlaagt weliswaar het vermogen van de schenker, maar bij de berekening van het werkelijke rendement wordt het ontstaan van die schuld als onttrekking gecorrigeerd. Bij herroeping wordt het wegvallen van de schuld vervolgens als storting gecorrigeerd. De hoofdsom blijft daardoor buiten het werkelijke rendement.

Alleen de daadwerkelijk betaalde rente heeft invloed op het werkelijke rendement. Binnen de familie kan daarbij sprake zijn van een verschuiving: de rente verlaagt het rendement van de schenker, maar verhoogt het rendement van het kind. Of dit per saldo voordelig is, hangt onder meer af van de individuele vermogensposities en het forfaitaire rendement van beide partijen.

Let ook op de schenk- en erfbelasting

Het kennisgroepstandpunt gaat uitsluitend over box 3. De civielrechtelijke geldigheid en de gevolgen voor de schenk- en erfbelasting moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Voor een schenking op papier die pas na overlijden wordt uitgevoerd, zijn met name van belang:

• de schenking moet notarieel worden vastgelegd;
• mogelijk is direct schenkbelasting verschuldigd;
• de rente van ten minste 6% moet jaarlijks daadwerkelijk worden betaald;
• van iedere rentebetaling moet een goede administratie worden bijgehouden;
• bij herroeping kan onder voorwaarden vermindering van eerder geheven schenkbelasting worden gevraagd; en
• het herroepingsrecht gaat in beginsel over op de erfgenamen, tenzij in de akte anders is bepaald.

Wordt de 6%-rente niet jaarlijks daadwerkelijk betaald, dan bestaat het risico dat artikel 10 Successiewet toepassing vindt. De schuld kan bij overlijden dan geheel of gedeeltelijk buiten aanmerking blijven, waardoor het beoogde voordeel voor de erfbelasting verloren gaat.

Noot fiscaal jurist inzake herroepelijke schenking

Volgens de Belastingdienst leidt een herroepelijke schenking op papier bij toepassing van de tegenbewijsregeling niet tot vermogensaanwas in het jaar van schenking en evenmin in het jaar van herroeping. De hoofdsom wordt behandeld als een storting of onttrekking en blijft daarmee buiten het werkelijke rendement.

De jaarlijks daadwerkelijk betaalde rente telt wel mee. Zij vormt negatief werkelijk rendement voor de schenker en positief werkelijk rendement voor de begiftigde. De voorgeschreven rente van 6% wordt daarbij door de Belastingdienst als zakelijk geaccepteerd.

Een schenking op papier raakt tegelijkertijd de inkomstenbelasting, schenkbelasting, erfbelasting en het civiele recht. Vooral de formulering van het herroepingsbeding, de jaarlijkse rentebetaling en de keuze van de waarderingsmethode verdienen aandacht.

Wilt u vermogen overdragen aan uw kinderen, maar daar voorlopig zelf over blijven beschikken? Laat dan vooraf beoordelen of een herroepelijke of onherroepelijke schenking op papier in uw situatie passend is. Wij kunnen voor u de fiscale gevolgen en aandachtspunten voor u in kaart brengen.

Bronnen en vindplaatsen

Kennisgroepstandpunt KG:202:2026:12 – Herroepelijke schuldigerkenning uit vrijgevigheid en box 3

Kennisgroepstandpunt KG:202:2026:7 – Waardering vorderingen en schulden in box 3

Kennisgroepstandpunt KG:063:2023:14 – Herroeping schenking na overlijden schenker

Belastingdienst – Wat is schenken op papier?