Procederen door de Belastingdienst
Burger is soms proefkonijn door procedure drang bij de belastingdienst
De belastingdienst blijft soms doorprocederen tegen burgers en bedrijven om belastingregels duidelijk te krijgen, dit is niet mijn mening maar valt te lezen in het rapport van de inspectie belastingen, toeslagen en douane d.d. 17 november 2026. Een helder en duidelijk afwegingskader ontbreekt en werknemers van de belastingdienst krijgen er buikpijn van. Gevolgen voor bedrijven en burgers zijn soms buitenproportioneel. Procedures veroorzaken hoge kosten, stress en financiële onzekerheid. Ook kan een procedure soms 5 - 8 jaar duren, hier word je gek van, aldus klanten van ons kantoor.
Soms kiezen ondernemers dan maar voor een (oneerlijke en ongunstige) schikking om een langdurige strijd te voorkomen.
Risico op tunnelvisie bij procedures is verweven in het systeem van de belastingdienst
Een onafhankelijke herbeoordeling bij hoger beroep is wenselijk
In dit artikel een overzicht dat met kromme tenen is geschreven.
Procederen door de belastingdienst
Procederen tegen de belastingdienst is soms noodzakelijk en soms leuk, maar moet in de aanvang worden voorkomen. Een belastingplichtige die een zaak heeft gewonnen mag echter niet worden ingezet als proefkonijn voor de rechtsvorming in Nederland. Als de belastingdienst duidelijkheid wil bestaan er andere en betere routes. In mijn praktijk zie ik soms schrijnende gevallen waarbij een DGA soms schikt om van de kosten, onzekerheid en stress af te zijn.
In een eigen rapport spreekt de IBTD met eigen medewerkers van de Belastingdienst maar ook met hoogleraren, belastingadviseurs en fiscaal juristen.
De bevindingen zijn schrijnend.
- Rechtsvragen gaan bijna altijd door naar de volgende fase (beroep)
- Medewerkers van de belastingdienst krijgen soms professionele buikpijn
- Er is zelden een kosten - baten afweging bij procedures
- Er wordt niet gekeken naar de draagkracht van de DGA of burger maar eerder naar het belang van de belastingdienst
- Er is intern geen afwegingskader en geen werkinstructie. Er is wel een 4 ogen principe maar dit zijn vaak dezelfde personen
- Er is intern geen zicht op cijfers
Bij de dienst toeslagen hebben ze de zaakjes iets beter voor elkaar, hier is een team monitoring hoger beroep met een vastgelegd afwegingskader waarin expliciet de gevolgen voor de burger worden meegewogen. De staatssecretaris zag in 2025 geen nut om deze regeling ook bij de Belastingdienst te introduceren, een gemiste kans (kamerbrief)
Noot fiscaal jurist inzake procederen door de belastingdienst
De belastingdienst moet en mag procederen, laat dat helder zijn (zie ook artikel 26 en 28 AWR). De vraag is echter ook niet of het mag maar of het nodig is en hoe de bevoegdheid wordt gebruikt en waarom. Daarnaast gelden er ook regels en algemene omgangsvormen, zoals:
- Algemene beginselen behoorlijk bestuur: De keuze om hoger beroep in te stellen is geen besluit maar een handeling van de inspecteur. Deze overheidshandeling met wel zorgvuldig en evenredig (3:2 en 3:4 AWB) plaatsvinden.
- Afwegingskader: voor de toeslagen is er een afwegingskader en er is ook een algemeen kader (zie hier het algemene afwegingskader voor hoger beroep) . Algemene insteek is dat terughoudendheid van belang is. Er moet rekening worden gehouden met rechtsonzekerheid, financiële kwetsbaarheid en de overige (soms ingrijpende) gevolgen (stress en problemen met aanbestedingen, banken etc.)
- Rechtsvragen beantwoorden: Rechtvragen moeten niet over de spreekwoordelijke rug van de burger of ondernemer duidelijk worden, dit kan ook prima via prejudiciele vragen, sprongcassatie, massaal bezwaar of kamervragen.
Jaren geleden was er het zogenaamde memo palmen waarin wordt geconcludeerd dat de dienst toeslagen laakbaar had gehandeld. Het signaal dat nu - in 2026 - in dit rapport naar voren komt kent dezelfde signalen. Veel stukken in de dossiers ontbraken of worden niet verstrekt (zie stukken woo informatie). Het probleem blijkt echter niet beperkt tot de dienst toeslagen. In het rapport rechtsbescherming in het gedien (augustus 2025) worden 5 complexe belastingzaken onderzocht. In 4 van de 5 zaken schond de Belastingdienst artikel 8:42 AWB (het achterhouden van interne stukken) . Leg al deze stukken naast elkaar (of breng ze onder in een AI pakket) en het patroon lijkt duidelijk. Een organisatie die nog veel te winnen heeft en zich richt op gelijk krijgen, die soms niet alle stukken uit het dossier verstrekt en die in voorkomende gevallen doorprocedeert zonder de gevolgen voor de burger of ondernemer te wegen. Dit is niet mijn mening maar de mening die uit het rapport van de eigen dienst kan worden opgemaakt (of uit andere openbare rapporten).
Centrale criteria (zoals bij toeslagen) en intern overleg over "hoe omgaan met een procedure" zou fijn zijn. Wellicht dat hiertoe een aparte afdeling in het leven moet worden geroepen. Ook zou een ruimere proceskostenvergoeding helpen bij onnodig doorprocederen, dus verliest de belastingdienst dan komt het bonnetje daar ook terecht.
Hoe omgaan met een fiscale procedure een stappenplan
Bij een bezwaar of beroepszaak is het van belang om in gesprek te blijven met de inspecteur van de belastingdienst. Een aantal tips
- Vraag om een volledige dossierinzage
- Vraag om een motivering waarom er voor een beroepsprocedure wordt gekozen. Verwijs naar het afwegingskader en deze signaalbrief
- Stel alternatieven voor: zoals het stelle team, mediaton een vaststellingsovereenkomst of sprongcassatie.
- Claim wat u toekomt, denk hierbij een immateriele schadevergoeding of een volledige proceskostenvergoeding
- Bescherm uw onderneming door activa of nieuwe activiteiten in andere BV's onder te brengen
