Verhuizen naar Duitsland om Box 3 te ontlopen? Let op: Duitsland probeert ook te heffen

Samenvatting — Steeds meer Nederlanders overwegen een verhuizing naar Duitsland, mede vanwege de huidige en toekomstige Box 3-heffing. Duitsland kent immers nu geen vermogensbelasting. Maar Duitsland probeert via verschillende wegen wél te heffen over inkomen, winsten en vermogen die Nederland op zijn eigen manier belast — of juist niet belast. De Duitse rechter heeft zich hier inmiddels drie keer over uitgesproken. Het patroon: Duitsland wint alleen als Nederland zelf de bal laat vallen.

Waarom verhuizen Nederlanders naar Duitsland?

Wij krijgen de laatste tijd steeds vaker vragen van Nederlanders die overwegen om naar Duitsland te verhuizen. De reden: de Nederlandse vermogensrendementsheffing in Box 3. Het huidige forfaitaire stelsel en de aankomende Wet werkelijk rendement (naar verwachting 2028) doen het houden van vermogen in Nederland fiscaal steeds zwaarder aanvoelen. Duitsland kent op dit moment geen vermogensbelasting. Verkoopwinsten op privévermogen zijn in Duitsland na een jaar houden zelfs geheel onbelast. Voor vastgoed is dat een termijn van 10 jaar. Dat verschil trekt.

Maar wie denkt dat de Duitse fiscus stilzit, komt bedrogen uit. De afgelopen jaren heeft het Duitse Finanzamt herhaaldelijk geprobeerd om zijn heffingsgrondslag zo breed mogelijk te maken wanneer Nederlanders naar Duitsland verhuizen of van daaruit Nederlands inkomen of vermogen genieten. Tot dusver zonder veel succes — maar met een belangrijke les.

Waar gaat het over?

Het belastingverdrag tussen Nederland en Duitsland (DBA 2012/2016) verdeelt de heffingsrechten tussen beide landen. Op meerdere punten ontstaat spanning wanneer Nederland inkomen of vermogen op een andere manier belast dan Duitsland verwacht. Drie situaties hebben inmiddels tot rechtspraak geleid: de verkoop van aandelen in een Nederlandse B.V. na verhuizing naar Duitsland, de toepassing van de Nederlandse 30%-regeling bij grensarbeiders, en de verkoop van een Nederlands pand door iemand die in Duitsland woont. In alle drie de zaken probeert de Duitse fiscus het Nederlandse deel van het inkomen alsnog in Duitsland te belasten. Het resultaat: een helder patroon.

Zaak 1: verkoop B.V.-aandelen na emigratie (BFH, 26 oktober 2021)

De eerste zaak gaat over het klassieke emigratiescenario. Een Nederlander richt in 1998 een B.V. op met €18.000 kapitaal, verhuist in 2006 naar Duitsland, en verkoopt in 2016 zijn aandelen voor ruim €1,4 miljoen.

Het probleem: bij emigratie had de Nederlandse fiscus een conserverende aanslag moeten opleggen — een aanslag die de waardestijging van de aandelen vaststelt en de belasting daarover voorwaardelijk oplegt. Door een fout van de Belastingdienst is dat niet gebeurd. Wel is later in een brief bevestigd dat de waarde bij emigratie €1.112.240 bedroeg.

De Duitse wet (§17 Abs. 2 Satz 3 EStG) voorziet in een zogenaamde Wertverknüpfung: (ook wel bekend als “step-up”) als het vertrekland de waardestijging tot aan de emigratie heeft belast met een heffing die vergelijkbaar is met de Duitse Wegzugsbesteuerung, dan gebruikt Duitsland niet de oorspronkelijke aanschaffingskosten maar de emigratiewaarde als startpunt. Dat scheelt de belastingplichtige aanzienlijk.

Het Bundesfinanzhof (BFH) oordeelt: die Wertverknüpfung geldt alleen als er daadwerkelijk een aanslag is opgelegd. Een brief waarin de waarde wordt bevestigd is niet genoeg. Omdat de Belastingdienst de conserverende aanslag nooit heeft opgelegd, mag Duitsland de volledige waardestijging belasten — vanaf de oorspronkelijke €18.000 tot de verkoopprijs van €1,4 miljoen.

Maar — en dit is het principiële punt: de BFH maakt tegelijk duidelijk dat “unterlegen” (onderworpen zijn aan belasting) niet betekent dat de belasting daadwerkelijk betaald hoeft te zijn. Als Nederland de conserverende aanslag wél had opgelegd — ook al zou de belasting zijn uitgesteld en na tien jaar kwijtgescholden — dan had Duitsland de emigratiewaarde moeten respecteren. Een conserverende aanslag is dus heffing, ook zonder betaling.

De les: als Nederland zijn werk goed doet, respecteert Duitsland dat. Maar als Nederland een steek laat vallen, pakt Duitsland het belastingsubstraat op.

Vindplaats: BFH 26 oktober 2021, IX R 13/20, ECLI:DE:BFH:2021:U.261021.IXR13.20.0.

Zaak 2: de 30%-regeling (BFH, 10 april 2025) bij wonen in Duitsland en werken in Nederland

De tweede zaak gaat over de Nederlandse 30%-regeling voor expats. Een werknemer woont in Duitsland en werkt in Nederland. Zijn werkgever past de 30%-regeling toe: 30% van het loon wordt onbelast uitbetaald als forfaitaire vergoeding voor extraterritoriale kosten.

Het Finanzamt wilde dit onbelaste deel alsnog in Duitsland belasten via de subject-to-tax-clausule in artikel 22 DBA: Duitsland stelt Nederlands inkomen alleen vrij als dat in Nederland daadwerkelijk wordt belast. Volgens het Finanzamt is het 30%-deel niet belast.

De BFH oordeelt anders. De 30%-regeling is geen belastingvrijstelling, maar een forfaitaire kostenvergoeding. Het loon wordt in Nederland wél in de heffingsgrondslag betrokken. Dat Nederland de kosten forfaitair vaststelt in plaats van op basis van werkelijke kosten, maakt geen verschil. Duitsland moet het volledige loon vrijstellen — alleen Progressionsvorbehalt is toegestaan.

De Duitse fiscus heeft zich hierbij neergelegd. Op 19 december 2025 is het BMF-Schreiben aangepast: Randziffer 421 uit het oorspronkelijke schrijven van 12 december 2023, die het Finanzamt opdroeg de 30%-regeling als niet-daadwerkelijk-belast te behandelen, is geschrapt.

Vindplaats:BFH 10 april 2025, VI R 29/22, BStBl 2025 II, p. 594 (ECLI:DE:BFH:2025:U.100425.VIR29.22.0).

Zaak 3: verkoopwinst op een Nederlandse woning (FG Berlin-Brandenburg, 13 november 2025)

De derde zaak raakt de grootste groep: iedereen die in Duitsland woont en een woning in Nederland bezit.

Een echtpaar woonachtig in Duitsland verkoopt een vakantiewoning in Nederland binnen tien jaar na aankoop. Naar Duits recht is die verkoopwinst belastbaar als privé-vervreemdingswinst (§23 EStG). Naar het verdrag heeft Nederland als land waar het vastgoed staat het heffingsrecht. Duitsland moet dat vrijstellen — tenzij Nederland niet daadwerkelijk heft.

Nederland kent geen directe belasting op de verkoopwinst van een woning. Maar de woning valt wél in Box 3, waar Nederland een forfaitair rendement belast op basis van de WOZ-waarde. Volgens het Finanzamt is dat geen daadwerkelijke belastingheffing over de verkoopwinst.

Het FG Berlin-Brandenburg oordeelt: de Box 3-heffing kwalificeert wél als daadwerkelijke belastingheffing. De waardestijging van de woning wordt via de jaarlijks vastgestelde WOZ-waarde doorlopend in de heffingsgrondslag betrokken. Dat Nederland een forfait hanteert in plaats van de werkelijke winst te belasten, doet er niet toe.

De revisie (cassatie) is toegelaten. De zaak gaat naar de hoogste Duitse belastingrechter, het BFH. Maar de richting is duidelijk, en het principiële kader van de eerdere uitspraken ondersteunt dit oordeel.

Vindplaats: FG Berlin-Brandenburg 13 november 2025, 13 K 10170/23 (revisie = cassatie loopt)

Het patroon: Duitsland wint alleen als Nederland de bal laat vallen

De drie zaken laten hetzelfde zien. De Duitse fiscus probeert herhaaldelijk zijn heffingsgrondslag te verbreden — en de Duitse rechter trekt tot dusver steeds dezelfde lijn:

Als Nederland heft — ook op zijn eigen manier — respecteert Duitsland dat. Een forfaitaire kostenvergoeding (zaak 2) en een forfaitair rendement op vermogen (zaak 3) kwalificeren als daadwerkelijke belastingheffing. Zelfs een conserverende aanslag die nooit wordt betaald is voldoende (zaak 1).

Alleen als Nederland zelf verzuimt, pakt Duitsland het op. In zaak 1 verloor de belastingplichtige niet omdat het Nederlandse systeem niet deugt, maar omdat de Belastingdienst vergat de conserverende aanslag op te leggen.

Emigratie naar Duitsland in verband met box 3 verstandig?

U overweegt te verhuizen naar Duitsland vanwege Box 3. Duitsland kent inderdaad momenteel geen vermogensbelasting en verkoopwinsten op privévermogen zijn na een jaar (vastgoed 10 jaar) houden onbelast. Maar de Duitse fiscus kijkt wel degelijk naar wat er aan de Nederlandse kant gebeurt. Als u na uw verhuizing nog Nederlands vermogen aanhoudt — aandelen in een B.V., vastgoed, beleggingen — spelen verdragskwesties als deze mee. Laat u goed adviseren over de totale fiscale positie in beide landen.

U bezit aandelen in een Nederlandse B.V. en emigreert naar Duitsland

Zorg dat bij emigratie de conserverende aanslag correct wordt opgelegd. Het verzuim in zaak 1 kostte de belastingplichtige honderdduizenden euro’s aan extra belasting. Dit is vermijdbaar. Ook als u niet uitsluit ooit weer naar Nederland terug te verhuizen, is advies op zijn plaats. Duitsland kent ook een conserverende aanslag bij vertrek. Maar die moet u in principe wél betalen.

U woont in Duitsland en bezit vastgoed in Nederland

Bij verkoop binnen tien jaar kunt u zich op de uitspraak van het FG Berlin-Brandenburg beroepen. De definitieve beslissing van de BFH volgt nog, maar de eerste aanleg én het principiële kader van de eerdere zaken bieden een stevige basis.

U woont in Duitsland en werkt in Nederland met de 30%-regeling

Het belastingvoordeel blijft intact. De kwestie is definitief beslecht.

Goed om te weten: Box 3 verandert in Nederland

De Nederlandse Tweede Kamer heeft in februari 2026 ingestemd met de Wet werkelijk rendement box 3. Naar verwachting wordt vanaf 2028 het daadwerkelijke rendement belast — inclusief gerealiseerde verkoopwinsten en bij de meeste vermogenscategorieën ook ongerealiseerde waardestijgingen. Bij onroerend goed wordt alleen de gerealiseerde winst belast.

Dit is ook relevant voor de hier besproken verdragskwesties. Als Nederland straks werkelijke verkoopwinsten belast, verdwijnt het argument van de Duitse fiscus dat Nederland de winst niet daadwerkelijk belast. Paradoxaal genoeg versterkt de versobering van Box 3 daarmee de Nederlandse verdragspositie.

Veelgestelde vragen over emigratie naar Duitsland

Ik heb een B.V. en overweeg naar Duitsland te verhuizen. Waar moet ik op letten?

Zorg dat bij emigratie de conserverende aanslag voor uw aanmerkelijk belang correct wordt opgelegd. Zonder die aanslag kan Duitsland de volledige waardestijging belasten — ook het deel dat vóór uw verhuizing is ontstaan. Laat dit vooraf regelen met uw adviseur én de Belastingdienst.

Mag Duitsland heffen over de verkoopwinst van mijn Nederlandse woning?

Alleen als u de woning binnen tien jaar na aankoop verkoopt én Nederland het inkomen niet daadwerkelijk belast. Het FG Berlin-Brandenburg heeft geoordeeld dat de Box 3-heffing wél als daadwerkelijke belastingheffing kwalificeert. De definitieve beslissing van het Bundesfinanzhof volgt nog.

Ik overweeg te verhuizen naar Duitsland vanwege Box 3. Is dat fiscaal verstandig?

Dat hangt sterk af van uw persoonlijke situatie: de samenstelling van uw vermogen, de vraag of u Nederlands vastgoed of aanmerkelijk belang aanhoudt, en uw toekomstplannen. Duitsland kent geen vermogensbelasting en verkoopwinsten op privévermogen zijn na een jaar onbelast. Maar er spelen ook andere kwesties, zoals de Wegzugsbesteuerung bij aanmerkelijk belang en de verdragstoepassing bij Nederlands vermogen. Ook het successie- en schenkingsrecht blijft u nog 10 jaar volgen. Laat de totale positie doorrekenen vóór u beslist.

Kan ik bezwaar maken als het Finanzamt mij eerder wél heeft belast?

Als uw aanslag nog niet onherroepelijk vaststaat, kunt u een beroep doen op deze rechtspraak. Voor de 30%-regeling is de kwestie bestuurlijk afgerond via het BMF-Schreiben van 19 december 2025. Voor de vastgoedkwestie loopt de zaak nog bij het BFH, maar u kunt vragen om uw bezwaar aan te houden in afwachting van het definitieve oordeel.

Wat verandert er als de Wet werkelijk rendement box 3 ingaat?

Als Nederland vanaf 2028 werkelijke verkoopwinsten belast, is er geen twijfel meer dat de verkoopwinst daadwerkelijk in de Nederlandse heffing wordt betrokken. Het argument van het Finanzamt dat Nederland de winst niet belast, vervalt dan volledig.

Dit artikel is geschreven door Jongbloed Fiscaal Juristen. Overweegt u een verhuizing naar Duitsland of heeft u vragen over de belastingheffing van uw Nederlandse vermogen vanuit Duitsland? Neem contact met ons op voor een persoonlijk adviesgesprek.