Oneerlijk handelen door de belastingdienst bij lucratief belang regeling

Als de belastingdienst “tegen beter weten in” toch aan aanslag heeft opgelegd moeten ook de volledige proceskosten worden betaald, dit aldus een uitspraak van de Rechtbank Den Haag d.d. 9 juli 2026 (ECLI:NL:RBDHA:2026:19383).

Lucratief belang discussie die niet eerlijk wordt gevoerd

De aandeelhouder is één van de 3 oprichters van een software bedrijf dat is opgericht in 2005. Bij oprichting is € 6.000 gestort. Tussen 2006 en 2014 zijn diverse kapitaalronder geweest en zijn externe investeerders toegetreden.

• In 2006 verkreeg de eerste investeerder gewone aandelen tegen een totale kapitaalstorting van ca. € 300.000.
• In 2011 verkregen de twee volgende investeerders preferente aandelen A (prefs A) tegenover stortingen van respectievelijk ca. € 8 mln. en ca. € 1,2 mln. Deze prefs A geven slechts voorrang bij uitkering tot een bepaald maximum bij verkoop, fusie, liquidatie of faillissement. Bij een voldoende hoge opbrengst deelt iedereen gelijk mee.
• In 2014 werden preferente aandelen B (prefs B) uitgegeven tegenover stortingen van ca. $ 10,9 mln. en $ 4,1 mln.; de prefs B gaan in preferentie vóór de prefs A.
• De aandeelhouder (belastingplichtige) hield steeds uitsluitend (certificaten van) gewone aandelen, die door de opeenvolgende rondes verwaterden van 33,3% naar uiteindelijk ca. 8,65%.
• De aandelen worden uiteindelijk verkocht aan Siemens voor ruim € 600.000.000
• Volgens de belastingdienst moet de extreme waardestijging worden gezien als een lucratief belang (belast in box 1)

In deze casus heeft de belastingdienst een aanslag van € 35.000.000 opgelegd aan de oprichters van een software start up (Mendix). Het had voor de Belastingdienst duidelijk moeten zijn dat het ingenomen standpunt voor een rechter geen stand zou houden. De 3 oprichters hadden op dat moment nog iets minder dan 30% van de aandelen. In 2021 begon de belastingdienst met een onderzoek waarna in 2022 een forse aanslag op de spreekwoordelijke deurmat viel. De ondernemer maakte bezwaar en in 2023 kwam de belastingdienst terug op haar eerder gekozen standpunt. In 2025 wordt de correctie (aanslag) volledig teruggedraaid. Het materiele probleem was hiermee opgelost. Maar hoe moet worden omgegaan met de kosten?

Tegen beter weten in aanslag opleggen door de belastingdienst

De rechtbank onderzocht of de inspecteur tegen beter in een aanslag had opgelegd. Dit was volgens de rechter klip en klaar. De ondernemer hield namelijk gewone aandelen in een BV die in waarde zijn gestegen. Dit sloot naadloos aan bij de wetsgeschiedenis waarbij aandelen voor de oorspronkelijke aandeelhouder nimmer onder de lucratief belang regeling konden vallen, De feiten waren tijdens het onderzoek al bij de Belastingdienst bekend. Daarnaast is het vreemd dat de Belastingdienst gedurende 2 jaar geen inhoudelijk overleg met de ondernemer of diens fiscalist wilde voeren. De Rechtbank stelt de vergoeding voor de bezwaarfase vast op € 100.000 (eis was € 2.200.000), waarvan 50% voor belastingplichtige. Over de aanvullende schade (niet kunnen beleggen, advieskosten etc.) heeft de Rechtbank geen oordeel gegeven. Er wordt op dit moment nog onderhandeld over een nadere vergoeding (schikking).

Vergoeding werkelijke proceskosten in fiscale procedures

De hoofdregel is dat proceskosten in een fiscale procedure worden vergoed aan de hand van een forfaitare regeling op grond van een puntensysteem. Afwijking kan ook, de basis hiervoor staat in artikel 2 lid 3 van het besluit proceskosten bestuursrecht . De jurisprudentie denkt ook mee met de belastingplichtige. De hoofdgronden voor een integrale proceskostenvergoeding zijn:

1. Handelen tegen beter weten in: basis Hoge Raad 13 april 2007 ECLI:NL:HR:2007:BA2802 en Gerechtshof 's Hertogenbosch (ECLI:NL:GHSHE:2004:AQ4519) . Een enkel onjuist standpunt van de inspecteur is niet voldoende, zie Hoge Raad 4 februari 2011 ECLI:NL:HR:2011:BP2975.
2. Vergaand onzorgvuldig handelen: naast "het tegen beter weten in" criterium kan ook vergaande onzorgvuldigheid bij het opleggen van de aanslag of het voeren van een procedure een reden zijn voor een volledige vergoeding van de proceskosten. Zie hiertoe Hoge Raad d.d. 4 februari 2011 ECLI:NL:HR:2011:BP2975.

Belangrijk is dat de motivering juist en volledig is. Daarnaast moet een goede onderbouwing van de kosten worden bijgevoegd. Uit jurisprudentie volgt dat geen volledige vergoeding wordt toegekend indien:

1. Standpunt is in strijd met unierecht
2. Niet tijdig toepassen van analogie uit recente lagere rechtspraak
3. Weigeren van inzage aan de belanghebbende van alle stukken
4. Weigeren van een teruggave

Noot fiscaal jurist inzake lucratief belang

In onze praktijk is er vaak discussie over het lucratieve belang en de fiscale gevolgen. De wetgeving is onduidelijk en aanslagen worden dan soms zomaar opgelegd. De lucratief belang regeling speelt niet alleen bij private equity managers maar ook bij normale MKB bedrijven, start ups en scale ups. Vaak wordt er een schikking getroffen zodat de jurisprudentie over het lucratieve belang nog beperkt is.

De regeling komt vaak (terecht) in beeld in private equity managers. Bij normale aandeelhouders, oprichters of werknemersparticipaties zou deze regeling niet of veel minder snel aan de orde moeten komen. In deze casus had de Belastingdienst dit kunnen weten maar is de procedure gewoon doorgezet. De fiscalist van Mendix is duidelijk “de inspecteur heeft feiten bedacht en gemanipuleerd om op basis daarvan aanslagen op te kunnen leggen en de aandeelhouders van Mendix onder druk te kunnen zetten” (aldus artikel op BNR).

De vergoeding had nog wel hoger kunnen uitvallen, edoch hiervoor had de motivering door belastingplichtige strakker moeten zijn (betere specificaties, motiveringen, toelichtingen en onderbouwingen).

Discussie met de belastingdienst over lucratief belang regeling? Stuur ons gerust een mail voor een vrijblijvende offerte