Boetes en naheffingen bij schijnzelfstandigheid vanaf 2026

Vanaf 2026 zal de belastingdienst nog strikter gaan handhaven op het werken met (schijn) zelfstandigen, tenminste dat was de bedoeling. Vorenstaande volgt uit een kamerbrief d.d 2 oktober 2025 van de staatssecretaris. De zogenaamde zachte landing zou per 2026 komen te vervallen, dat betekent dat er weer boetes kunnen zouden worden opgelegd. Daarnaast vervallen de uitgangspunten dat de belastingdienst in de basis begint met een bedrijfsbezoek en in beginsel kiest voor een onderzoek over het lopende jaar. Vlak voor het einde van 2026 is de termijn voor de zachte landing toch verlengd.

Geen boete in 2026 bij schijnzelfstandigheid

Het kabinet heeft in december 2025 toegezegd dat ook in 2026 geen (verzuim) boetes worden opgelegd bij constatering van schijnzelfstandigheid. Controles en naheffingen blijven wel mogelijk. De toezegging betekent een verlenging van de zogenoemde zachte landing in 2026. Wettelijke regelingen blijven maar toepassing door de Belastingdienst zal terughoudend worden toegepast, de Belastingdienst zal dus beginnen met een eenvoudig bedrijfsbezoek met een waarschuwing.

Verlenging zachte landing voor ondernemers en opdrachtgevers in 2026, wat gaat er veranderen in 2026?

Geen verzuimboetes bij schijnzelfstandigheid in 2026.
Naheffingen loonbelasting en premies blijven mogelijk in 2026.
Belastingdienst begint met een eenvoudig bedrijfsbezoek.
Bij zwaarde signalen en fouten volgt een boekenonderzoek en eventueel naheffingen.
Bij aantoonbare kwaadwillendheid of ernstige nalatigheid blijven vergrijpboetes mogelijk.
Civielrechtelijk risiço's voor werkgevers/ opdrachtgevers (claims pensioen, CAO rechten en minimumloon) blijven bestaan (gaat Belastingdienst niet over)
Geen verzuimboetes bij schijnzelfstandigheid in 2026.

Onderzoek belastingdienst inzake schijnzelfstandigheid

Uit de kamerbrief d.d. 10 december 2025 inzake de voortgang werken met zelfstandigen volgt dat een speciaal team van 80 FTE's bezig is met onderzoeken inzake schijnzelfstandigheid, dit bij ruim 1.100 bedrijfsbezoeken en 300 boekenonderzoeken. Ongeveer 50% hiervan is nog niet afgerond. Voor 2025 geldt nog een zogenaamde zachte landing zonder boetes, deze vervalt in 2026, dan worden er dus weer boetes opgelegd. De Belastingdienst heeft besloten om voor 2026 een nieuw handhavingsplan arbeidsrelaties op te stellen en te publiceren. Fiscaal wordt zelfstandig ondernemerschap ook steeds minder aantrekkelijk gemaakt (afschaffing FOR, verlaging zelfstandigenaftrek,verlaging MKB winstvrijstelling en invoering verplichte AOV verzekering). In 2026 gaat dit gewoon door en wordt er verder gewerkt aan de Vbar (wet Verduidelijking beoordeling arbeidsrelatie en rechtsvermoeden). Via speciale websites worden werkgevers en ondernemers geïnformeerd (ZZP ja of Nee en hetjuistcontract). Er zijn ook speciale brochures over dit onderwerp. Wij adviseren dagelijks ondernemers en werkgevers over dit onderwerp. Wij voeren voor ook samen met Damste advocaten regelmatig quick scan's uit.

Schijnzelfstandigheid hoe moet je dit beoordelen ?

In de periode 2024 en 2025 ging het nog met de zachte hand en veelal zonder naheffingen en/of fiscale boetes. Zelfstandigen zijn eerder in dienstbetrekking dan u zou mogen denken (Hoge Raad 2023), de bedoeling van partijen speelt meestal niet de belangrijkste rol (Hoge Raad 2020).

Op 7 juli 2025 heeft het kabinet via een wetsvoorstel meer duidelijkheid willen geven aan zelfstandigen. Iemand die minder zou verdienen dan € 36 per uur als ZZPer zou een sterkere rechtspositie krijgen, aldus de aanvulling op het wetsvoorstel. Zelfstandigen die minder verdienen dan € 36 zouden in de toekomst eenvoudiger kunnen stellen dat ze werknemer zijn (met de hierbij behorende rechten). Vorenstaande staat in het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar).

Op 3 februari 2025 gaf de staatssecretaris van Financien nog een extra toelichting, dit naar aanleiding van kamervragen. Over 2025 worden geen bestuurlijke boetes opgelegd, vanaf 2026 dus wel. Vanaf 1 januari 2026 gelden de normale regels weer. Lopende afspraken (modelcontracten) blijven geldig tot eind 2029 (mits wel wordt voldaan aan bestaande wetten, regelgeving en jurisprudentie). Ook moet volgens afspraak worden gewerkt.

Er zijn op 7 maart 2025 interne documenten openbaar gemaakt over de wet DBA, dit betreft ondermeer een samenvatting van de reactie op het memo "uitvoering van de wet DBA" een normenkader Tax Control Framework, uitgangspunten fiscale strategie van de Belastingdienst en de controle aanpak van de belastingdienst. Dit geeft een mooi kijkje in de fiscale keuken.

Wat zijn schijnzelfstandigen?

Schijnzelfstandigen zijn zzp’ers die in feite in een dienstverband werken, maar door hun opdrachtgever als zelfstandigen worden behandeld. Dit kan aantrekkelijk lijken voor werkgevers vanwege lagere kosten en minder verplichtingen, maar het brengt aanzienlijke risico's met zich mee. Wanneer de Belastingdienst oordeelt dat een zzp’er feitelijk een werknemer is, kan dit leiden tot forse naheffingen, boetes en nabetalingen op pensioenen.

Financiële risico's bij werken met zelfstandigen

Het herkwalificeren van zzp’ers als werknemers brengt aanzienlijke financiële risico's met zich mee:

Loonkosten: Werkgevers zullen hun voormalige zzp’ers in loondienst moeten nemen tegen een vergelijkbaar nettoloon, wat kan leiden tot hogere brutolonen.
Pensioenpremies: Pensioenfondsen kunnen met terugwerkende kracht pensioenpremies innen, wat kan leiden tot aanzienlijke financiële lasten.
Achterstallige rechten: Schijnzelfstandigen kunnen aanspraak maken op achterstallige werknemersrechten zoals vakantiedagen, overwerktoeslagen en transitievergoedingen.
Naheffingsaanslagen: de belastingdienst kan naheffingsaanslagen met rente (en soms boetes) opleggen.

Voorbereidingen voor werkgevers die werken met (schijn) zelfstandigen

Om de risico's te minimaliseren, kunnen werkgevers de volgende stappen overwegen:

Herzie de contracten: Analyseer de huidige zzp-contracten en bepaal of deze voldoen aan de criteria voor zelfstandigheid. Overweeg om schijnzelfstandigen in vaste dienst te nemen.
Fiscaal advies: Raadpleeg een fiscalist (en eventueel een arbeidsrechtspecialist) om een beter inzicht te krijgen in de implicaties van de nieuwe handhaving en om passende maatregelen te treffen. Eventueel het aanpassen van de bestaande contracten en/of het op een andere manier inrichten van de werkzaamheden.
Compliance check: Zorg ervoor dat alle zzp’ers daadwerkelijk als zelfstandigen opereren en voldoen aan de eisen van de Belastingdienst. Neem hiertoe gerust contact met ons op.

Noot fiscaal jurist inzake schijnzelfstandigheid

De hernieuwde handhaving van de regels rond schijnzelfstandigheid door de Belastingdienst vanaf 1 januari 2026 brengt risico's met zich mee voor werkgevers. Veel werkgevers hebben in 2024 en 2025 al proactief maatregelen genomen en fiscaal advies ingewonnen. Het is essentieel om de contractuele relaties met zzp’ers zorgvuldig te evalueren en waar nodig aan te passen om toekomstige problemen te voorkomen.

Schijnzelfstandigheid is een term die wordt gebruikt voor een persoon die als zelfstandige werkt maar in feite een werknemer is. Hierdoor worden er geen premies voldaan en is de belastingheffing vaak lager. Dit kan problemen geven met de Belastingdienst maar ook tot gevolg hebben dat er premies en/of boetes moeten worden betaald. Door het handhavingsmoratorium zullen er komende tijd in principe geen boetes worden opgelegd aan opdrachtgevers.

Als een ondernemer langere tijd voor een opdrachtgever werkt en niet zelfstandig zijn of haar uren mag bepalen bestaat er een risico dat sprake is van werknemerschap. In dit memo wordt een toelichting gegeven op het begrip schijnzelfstandigheid en gezagsverhouding.

De belastingdienst zal de komende tijd haar boekenonderzoeken opvoeren en kritisch zijn op ingehuurde ondernemers. Dit zal mogelijk meer procedures tot gevolg hebben en wellicht ook naheffingsaanslagen en vergrijpboetes.