Toename boekenonderzoeken schijnzelfstandigheid

Binnen onze praktijk zien we een forse toename van het aantal boekenonderzoeken en controles op schijnzelfstandigheid. De belastingdienst heeft een speciaal team geformeerd dat dergelijke controles oppakt. Bij dergelijke controles is het van belang dat u zich laat adviseren door een ervaren fiscaal jurist en wellicht ook een advocaat. U kunt ook een masterclass volgen om de risico's en oplossingen in beeld te krijgen.

Informatie omtrent bepalen of iemand werknemer of ondernemer is

Er is op het internet veel informatie beschikbaar zodat u kunt bepalen of een ondernemer een werknemer is of niet.

1. Handboek Controle en de Handleiding Bedrijfsbezoeken en Boekenonderzoeken Arbeidsrelaties van de Belastingdienst
2. Vragenlijst beoordeling arbeidsrelaties
3. Memo handhaving arbeidsrelaties van de belastingdienst

Als er wordt geconstateerd dat een ondernemer daadwerkelijk een werknemer is dan heeft dit ook gevolgen voor de aangifte inkomstenbelasting en omzetbelasting. Dit wordt redelijk goed uitgewerkt in het memo onder ad 3 hierboven.

Procedures over schijnzelfstandigheid en gevolgen voor werkgever

De eerste procedure over ondernemerschap of niet is het zogenaamde Deliveroo arrest (artikel). Het arrest dat hierop volgt is het zogenaamde uber arrest (artikel). De belastingdienst heeft haar visie op dit arrest vastgelegd in een memo d.d. 4 maart 2025.

Noot fiscaal jurist inzake werken met ondernemers

Steeds meer ondernemers en werkgevers worden lastig gevallen door de belastingdienst. De discussie over zelfstandig ondernemer of niet speelt al vele jaren en duidelijke wetgeving ontbreekt (Vbar).  Er is al veel over geprocedeerd en er zijn in december 2025 ook nog kamervragen gesteld. De belastingdienst begint meestal met een eenvoudig bezoek (artikel). Via speciale websites worden werkgevers en ondernemers geïnformeerd (ZZP ja of Nee en hetjuistcontract). Er zijn ook speciale brochures over dit onderwerp. Wij adviseren dagelijks ondernemers en werkgevers over dit onderwerp. Wij voeren voor ook samen met Damste advocaten regelmatig quick scan's uit. 

Hoe wordt ondernemerschap bepaald?

De vraag is overigens of het inderdaad zo is dat er geen rangorde bestaat tussen de zogenaamde Deliveroo standpunten. Uit rechtspraak is op te maken dat deze er niet is, het lijkt echter anders te liggen. Aan bepaalde voorwaarden of gezichtspunten wordt meer gewicht toegekend dan aan andere. De zogenaamde holistische toets zien wij in de praktijk nog steeds. Zo'n toetst wordt gehanteerd bij het kwalificeren van arbeidsrelaties waarbij er moet worden gekeken naar alle omstandigheden van het geval in onderling verband. De belangrijkste aandachtspunten voor het bepalen van ondernemerschap lijken:

• Extern ondernemerschap
• Hoe werkzaamheden en werktijden worden bepaald
• Aard en duur van de werkzaamheden
• Inbedding in het werk en de werkenden

Het extern ondernemerschap van de werkende persoon is al met al een belangrijk onderdeel. Dit blijkt ook uit een een procedure bij het Gerechtshof Amsterdam d.d. 27 januari 2026 (ECLI:NL:GHAMS:2026:163), deze procedure is het gevolg van het uber arrest. Maar hoe wordt het externe ondernemerschap dan vastgesteld? Ook de uitspraak van de Rechtbank Midden Nederland d.d. 2 december 2015 (ECLI:NL:RBMNE:2025:7512)  past binnen de praktijk van de Deliveroo gezichtspunten. De belastingdienst stelt nog steeds dat sprake kan zijn van een arbeidsovereenkomst als het werk een wezenlijk onderdeel vorm van de bedrijfsvoering van de opdrachtgever. Dit is het zogenaamde "ingebed argument". Uit de genoemde uitspraak van de Rechtbank Midden Nederland (over een dirigent) volgt dat dit argument vaalt. Het koor gaf de dirigent best regelmatig instructies maar had nog voldoende artistieke vrijheid.

De belastingdienst is van mening dat dit niet kan door een zogenaamde ondernemerscheck (die door de belastingdienst is bedacht, zie artikel op de site van de belastingdienst) . Ook de toelichting beoordeling arbeidsrelaties van de belastingdienst is wel toe aan een schoonmaakbeurt. De minister heeft in maart 2026 ook aangegeven dat het onverstandig is om de handhaving op schijnzelfstandigheid fundamenteel op de kop te zetten.