Checklist samenlevingscontract

In voorkomende gevallen is een samenlevingscontract belangrijk. Bijvoorbeeld bij het regelen van de situatie bij overlijden, uw pensioen of als u uit elkaar gaat. Voor een samenlevingscontract moet u naar een notaris, de tarieven verschillen, dus vraag een offerte op.

Enkele zaken waar u over moet nadenken: Bij een advies inzake een samenlevingsovereenkomst zijn een aantal onderdelen van belang, in dit onderdeel enkele tips. Ook de kennisgroep van de belastingdienst stelt soms iets over samenwoners, zoals het wederkerige finale verrekenbeding (testament) dat soms als een belaste gift moet worden gezien (KG:063:2025:3). Soms kan er ook bij 3 samenwoners een speciale regeling voor de erfbelasting gelden, lees dit standpunt van de kennisgroep (KG:063:2024:2).

Belangrijk bij samenwonen

1. Fiscaal: bekijk de gevolgen voor de inkomstenbelasting, fiscaal partnerschap, toeslagenpartner en erfbelasting
2. Zorg: leg de zorgverplichting schriftelijk vast
3. Vergoedingsregeling eigen woning: bij een eigen woning is van belang wie wat heeft bijgedragen en hoe dit wordt verrekend bij einde samenwonen.

Woning en samenwonen hoe werkt dit?

• Wie is eigenaar en voor welk deel?
• Wie blijft er wonen indien de relatie wordt verbroken?
• Leg vast of en zo ja onder welke voorwaarden (bijv. gedurende maximaal 6 maanden) één van de partners na beëindiging nog in de woning mag blijven wonen.
• Verbouwing/investering in de woning: leg vast hoe hiermee wordt omgegaan indien de relatie wordt beëindigd.
• Verkoop woning: leg vast hoe de restschuld wordt verdeeld
• G/W/L: leg vast wie wat betaalt
• In geval van een overlijdensrisicoverzekering: sluit deze kruislings af bij samenwonen, beiden namen moeten op de polissen komen te staan

Hypotheek woning en samenwonen

In principe betaalt de eigenaar de hypotheekrente en lost de hypotheek af.

• Beiden eigenaar? Leg vast voor welk deel en wie welk deel van de rente/aflossing betaalt.
• Fiscale partners? De hypotheekrenteaftrek kan in de aangifte onderling worden verdeeld; beoordeel jaarlijks welke verdeling het meest passend/voordelig is.
• Vast leggen wat het effect van extra aflossen moet zijn. Leg je niets vast dan wordt de beleggingsleer toegepast (Het bedrag van de extra aflossing komt in mindering op hypotheekschuld die overblijft op het moment van uit elkaar gaan). Dit gaat in verhouding tot de woningwaarde.
• De wet kent geen specifieke regeling voor vergoedingsrechten tussen samenwoners / samenlevenden. U kunt dus - volgens de Hoge Raad 17 november 2023 ECLI:NL:HR:2023:1571) simpelweg de regels uit het huwelijksrecht toepassen. In het Nederlands "zonder goede afspraken loop je een risico". Investeringen in de woning dus altijd goed vastleggen.

Verzekering en samenwonen

• Hoe is overlijdensrisico verzekering formeel geregeld?
• Indien er sprake is van een spaarhypotheek is er dan een splitsing gemaakt tussen de spaarpremie en de risicopremie?
• Bijdrage verhuis/herinrichtingskosten bij beëindiging van de relatie ja/nee?

Belastingen en uitgaven bij samenwonen

• Welk van de partners verdient het meest? Bij deze zo veel mogelijk hypotheekrenteaftrek onder brengen
• Vraag tijdig een voorlopige aanslag aan
• Bekijk de toeslagen en mogelijke uitkeringen en pas deze tijdig aan.
• Bij samenwoners is er meestal sprake van fiscaal partnerschap. U kunt dan gezamenlijk aangifte doen en inkomen en aftrekposten onderling verdelen. Je kunt maar één partner tegelijk hebben.
• Een notarieel samenlevingscontract is een vereiste voor fiscaal partnerschap
• Bij samenwonen een kind en een notarieel contract kan iemand al snel toeslagenpartner worden, dit heeft gevolgen voor uw toeslagen.
• Echte fiscale partners hebben ook een verhoogde vrijstelling bij overlijden (erfbelasting). Er gelden wel extra voorwaarden, die kunt u hier vinden.

Vastleggen eigendommen bij begin samenwonen

• Wat had je bij het begin van samenwonen en wat krijg je mee bij vertrek?
• Leg vast wie wat in het huis brengt bij samenwonen en wie wat tijdens samenwonen toevoegt, en hoe de verdeling gaat bij beëindigen van de relatie.
• Leg vast hoe moet worden aangetoond dat bepaalde zaken niet gemeenschappelijk zijn.
• Persoonlijke eigendom: Benoem grote persoonlijke eigendommen (vb. auto, sieraden, exclusieve (kunst/kleding/interieur) eigendommen.
• Bewaar bonnen en schrijf hierop wie wat heeft betaald
• Huisdier: leg vast met wie het huisdier mee gaat bij beëindiging van de relatie

Kinderen en samenwonen

• Kosten voor opvoeding/verzorging: wie gaat deze dragen in welke verhouding?
• Denk aan: school, sport, kleding, ziektekostenverzekering, vakanties, bankrekeningen/sparen en speelgoed.
• Ouderlijk gezag: heeft vader (of tweede moeder i.g.g lesbisch stel) het kind erkend?

Geldzaken bij samenwonen

• Gezamenlijke bankrekening: wie legt welk bedrag in, wat gebeurd er met het restant bij beëindiging relatie.
• Spaargeld: leg vast wie wat krijgt bij beëindiging relatie
• Schulden: wie is verantwoordelijk voor welke schuld in periode voor samenwonen? Wie is verantwoordelijk voor schulden aangegaan tijdens het samenwonen? En hoe wordt dit verdeeld bij beëindiging relatie?
• Partnerpensioen: Bij beëindiging relatie gaat het partnerpensioen wel/niet mee met de partner? Indien meegeven de wens is dan melden bij het pensioenfonds 1. het moment van samenwonen en 2. moment van beëindigen relatie.

Verblijvensbeding en samenwonen

Fiscaal wordt een verblijvingsbeding in de praktijk als kanscontract benaderd. Bij (te) ongelijke sterftekansen (bijv. groot leeftijdsverschil of sterk afwijkende gezondheidssituatie) kan discussie ontstaan over de fiscale werking. Een verblijvingsbeding ziet in de kern op gemeenschappelijke goederen/schulden; voor zover goederen niet gemeenschappelijk zijn, kan aanvullend een testament nodig zijn.

Beeindigen van een samenlevingscontract

Leg vast hoe deze eindigt dan wel kan worden beëindigd (per (aangetekende) brief, e-mail). Pas bij beëindiging ook het testament aan en bekijk de fiscale gevolgen.

Overige zaken bij samenwonen

• Alimentatie: Zou in bepaalde omstandigheden gedurende een bepaalde tijd een alimentatieplicht moeten bestaan? Normaal gesproken is er bij samenwoners geen alimentatieplicht. Wilt u dit anders dan kan dit worden vastgelegd.
• Overlijden: Dient er een testament te worden opgesteld ten gunste van de langstlevende partner? Moet daarbij onderscheid worden gemaakt tussen de situatie waarin afstammelingen aanwezig zijn en het geval waarin dat niet zo is? Moeten bij overlijden bepaalde goederen niet naar de partner, maar naar de familie van de overledene?
• Geschillen: Op welke wijze dienen geschillen tussen partijen te worden beslist? Via de rechter of een vertrouwenspersoon?
• Rechtsgeldig: De overeenkomst is rechtsgeldig zodra deze door beiden is ondertekend, echter enkele instanties vereisen een notarieel getekende samenlevingsovereenkomst (o.a. bij bepaalde pensioenregelingen en de belastingdienst). Advies: laat een notaris het samenlevingscontract opstellen.