Werknemersparticipatie, wat is aftrekbaar en wat niet?

Steeds vaker adviseren wij ondernemers en familiebedrijven die ervoor kiezen een deel van hun onderneming over te dragen aan hun kinderen en dit dan te combineren met een werknemersparticipatie. Ook zelfstandig in te voeren werknemersparticipaties komen steeds vaker voor. Er moet dan een keuze worden gemaakt tussen aandelen, certificaten van aandelen, opties, bonussen of een SAR. In dit artikel beschrijven we een vaak vergeten issue, de kosten die samenhangen met een werknemersparticipatie zijn in veel gevallen niet aftrekbaar voor de Vennootschapsbelasting.

Het aftrekverbod, wat houdt het in en waarom bestaat het?

Als een onderneming aandelen uitgeeft of opties toekent aan werknemers mogen de hiermee samenhangende kosten niet in mindering worden gebracht op de winst, dit is geregeld in artikel 10.1.j van de Wet op de Vennootschapsbelasting. De redenering van onze heren in Den Haag (de wetgever) is vrij eenvoudig. Bij het toekennen van aandelen of opties aan werknemers zal de BV (vennootschap) niet verarmen. Dit zal dus plaatsvinden in de kapitaalsfeer en niet in de winstsfeer. Het gevolg hiervan is wel bijzonder (en pijnlijk), de werknemer moet wel belasting betalen over zijn voordeel maar de BV (of vennootschap) mag die kosten niet in mindering brengen op de winst.

Welke beloningsvormen vallen onder het aftrekverbod?

Het aftrekverbod is best breed opgezet. De volgende zaken vallen onder het aftrekverbod:

• Aandelen
• Opties
• Winstbewijzen of certificaten van aandelen
• Phantom Stocks

SAR regeling en aftrekbaarheid

Een SAR (Stock Appreciation Right) is een recht op een contante betaling gekoppeld aan de koersontwikkeling van een aandeel. In principe blijft een SAR buiten het aftrekverbod, is immers een soort van normale bonus. Er geldt wel een drempel, deze bedraagt € 728.000 (cijfers 2026), komt de uitkering hier boven dan is het meerdere niet aftrekbaar.

Riskante fiscale constructies bij een werknemersparticipatie

Belastingplichtigen en hun fiscaal juristen zijn creatief en zoeken naar mogelijkheden. Via de kennisgroep heeft de belastingdienst duidelijk gemaakt dat creatieve omwegen worden aangepakt (geen aftrek). De belangrijkste constructies zijn:

1. Certificaatspaarplan met bonuscertificaten Biedt u werknemers de mogelijkheid om certificaten te kopen uit hun nettoloon, en ontvangt de werknemer gratis bonuscertificaten als stimulans? Dan vallen de kosten van die bonuscertificaten onder het aftrekverbod. Ook waardeveranderingen tussen het toekenningsmoment en het moment van inkoop door de vennootschap blijven buiten de winstsfeer. Zie kennisgroep KG:011:2023:15
2. Terugbetaling na aankoop van aandelen Stel: een werknemer koopt aandelen tegen beurskoers en ontvangt na een bepaalde houdsterperiode een deel van de koopsom terug. De Belastingdienst ziet dit als een kortingsrecht op aandelen. Vanaf het moment van het aanbieden van het plan is er al sprake van een recht binnen het aftrekverbod. De terugbetaling is dus niet aftrekbaar. Zie kennisgroep KG:011:2024:3
3. Het kasrondje:  Een werknemer ontvangt een cashbonus, maar die bonus is — al dan niet formeel — bestemd voor de aankoop van aandelen in de vennootschap. De Belastingdienst beschouwt dit als een samenstel van handelingen dat materieel gelijkstaat aan een directe aandelenuitgifte. Het aftrekverbod is dan van toepassing, zeker als de werknemer geen echte keuzevrijheid heeft over de besteding van zijn bonus.Zie kennisgroep KG:011:2022:13

Wanneer zijn kosten voor een werknemersparticipatie dan wel aftrekbaar?

Er zijn situaties waarin het aftrekverbod niet geldt. Het meest instructieve voorbeeld komt uit een arrest van Gerechtshof 's-Hertogenbosch uit 2023. In die zaak had een werkgever aan werknemers voorwaardelijke aandelenrechten toegekend — rechten die pas definitief zouden worden na vier jaar dienstverband én het behalen van prestatiedoelen. Voor de overeengekomen voorwaarden werden voldaan, vond een overname plaats. De werknemers werden uitgekocht in geld. Nooit zijn er daadwerkelijk aandelen geleverd. Het hof oordeelde dat het aftrekverbod hier niet van toepassing was. De sleutel zit in het onderscheid tussen twee soorten voorwaarden:

• Ontbindende voorwaarde: er is al een toekenning; die kan later vervallen. → Aftrekverbod is van toepassing.
• Opschortende voorwaarde: er is nog géén toekenning; die ontstaat pas als de voorwaarde vervuld wordt. → Aftrekverbod is niet van toepassing zolang de voorwaarde niet vervuld is.

In dit geval was sprake van een opschortende voorwaarde. De voorwaarde werd nooit vervuld — de werknemers werden anders schadeloos gesteld. De kosten waren daardoor gewoon aftrekbaar.  Belangrijk voorbehoud: het cassatieberoep in deze zaak loopt nog. De Hoge Raad heeft zich hier dus nog niet over uitgesproken, dat zul dus vast nog wel komen.

Noot fiscaal jurist bij een werknemersparticipatie

De gekozen structuur met de financiering en de waardering zijn de belangrijkste onderdelen bij een werknemersparticipatie. Vooroverleg met de belastingdienst duurt lang maar is veelal wel de beste optie (mede gezien risico lucratief belang). Wilt u een gesprek met één van onze adviseurs, laat het gerust weten via onderstaand formulier of bel ons